ΛΙΤΟΤΗΤΑ. Η ιστορία μιας επικίνδυνης ιδέας

LITOTHTA-p01Ποια είναι η αλήθεια για τη λιτότητα?  Πώς χρησιμοποιούν τα επιχειρήματα της "δημοσιονομικής σταθερότητας" και της "ανταγωνιστικότητας" για να αναδιανείμουν τον πλούτο προς όφελός τους?

Η λιτότητα, ως οικονομική πολιτική στον καιρό της κρίσης, δεν είχε ποτέ και πουθενά πραγματικό στόχο τη χαλιναγώγηση του δημόσιου χρέους. Από τότε που ξέσπασε η κρίση του 2008, στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη ολόκληρη, στην Αυστραλία, παντού, η λιτότητα αποτελεί το πρόταγμα εκείνων που πασχίζουν να εκμεταλλευτούν την οικονομική κρίση που δημιούργησαν οι κατέχοντες, μεταμφιέζοντας μια ωμή προσπάθεια μεταφοράς εισοδήματος από τους αδύναμους στους κατέχοντες. Μια αναδιανομή η οποία, παράλληλα, αυξάνει (αντί να μειώνει) το συνολικό χρέος.
Το βιβλίο του Mark Blyth αναδεικνύει αυτή την κυνική επιχείρηση αναδιανομής του εισοδήματος και, επιπλέον, εισάγει τον αναγνώστη στην προϊστορία και τις φιλοσοφικές καταβολές αυτής της θρασύτατης υπονόμευσης των κοινωνικών οικονομιών.

Η παρωδία της λιτότητας συνεχίζεται, γράφει στο βιβλίο του με τίτλο "Λιτότητα" ο Mark Blyth, βιβλίο που οι Financial Times επέλεξαν ως ένα από τα καλύτερα βιβλία του 2013. Όπως επισημαίνεται στο βιβλίο, οι πολιτικοί τόσο σε Ευρώπη όσο και ΗΠΑ έχουν «καλουπώσει» τις κρατικές δαπάνες ως απερίσκεπτη δαπάνη!

LITOTHTA-p02Για άλλη μία φορά, η Ευρωζώνη αναμένει τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν στην Ελλάδα. Τα επιτόκια των Ελληνικών ομολόγων έχουν αυξηθεί εκ νέου, παρόλο που δεν έχουν φτάσει ακόμα στα επίπεδα-ρεκόρ των προηγούμενων ετών, ενώ κορυφαίοι Ευρωκράτες καταφτάνουν στην Αθήνα, προφανώς για να εκφράσουν την δυσαρέσκεια τους με το κόμμα που ο Ελληνικός λαός ενδεχομένως θα προτιμήσει για την διακυβέρνηση της χώρας. Συνεχίζεται λοιπόν η λιτότητα, παρά το γεγονός ότι το τετραετής πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας λήγει σύντομα, ενώ θα συνεχιστεί η εφαρμογή του, παρά της δηλώσεις των πολιτικών, για διάφορους λόγους.

Ένας πρώτος λόγος είναι η ανάγκη παράβλεψης κάποιων βασικών στοιχείων. Το ακαθάριστο δημόσιο χρέος της Ελλάδας αντιστοιχεί στο 174,9% του ΑΕΠ, ένα χρέος €317 δισεκατομμυρίων για ενήλικο πληθυσμό 9,35 εκατομμυρίων, που αντιστοιχεί σε σχεδόν €34.000 ανά άτομο.  Αν κατανεμηθεί αυτό το χρέος ανάμεσα στους Έλληνες εργαζόμενους όμως, τότε το ποσό αντιστοιχεί σε €65.626 ανά άτομο.  Η ανεργία παραμένει κοντά στο 25%, ενώ το 34% του πληθυσμού ζει κοντά στο όριο φτώχειας ή κάτω από αυτό.

LITOTHTA-p03Παρότι η οικονομία αναπτύσσεται (κατά 1.9% το τελευταίο τρίμηνο) θα χρειαστούν περισσότερο από 20 χρόνια συνεχής ανάπτυξης στα επίπεδα της Κίνας (δηλαδή τέσσερις φορές μεγαλύτερο από το τρέχον ποσοστό) για να μειωθεί το χρέος κατά το ήμισυ.  Αυτό πολύ απλά δεν θα συμβεί.  Οπότε αυτό το χρέος, όπως ιστορικά έχει γίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, πρέπει να αναγνωριστεί ως μη βιώσιμο, και η πλήρης σειρά εργαλείων αναδιάρθρωσης (επανέκδοση, διαγραφή, έκδοση Brady bond) πρέπει να συζητηθεί.

Ωστόσο, οι ηγέτες της ΕΕ παραμένουν σε μία κατάσταση άρνησης, ελπίζοντας ότι με αρκετή πίεση και ρευστότητα, αυτό το πρόβλημα θα εξαφανιστεί, κάτι που όμως δεν πρόκειται να συμβεί.

Ένας ακόμα λόγος εξηγεί γιατί υπάρχει τόσο ενδιαφέρον στο εξωτερικό για την Ελλάδα, τη στιγμή που η οικονομία της χώρας αντιστοιχεί σε περίπου 2% του ΑΕΠ της ΕΕ.  Οι ανησυχίες για μία Ελληνική πτώχευση είναι το ίδιο ανόητες με το να ανησυχεί κανείς για το ενδεχόμενο πτώχευσης της Αλαμπάμα.  Τότε γιατί εξακολουθούν να υφίστανται;  Η απάντηση έχει να κάνει με το τι γίνεται όταν υπάρχει νομισματική ένωση χωρίς παράλληλη χρηματοοικονομική ένωση.

LITOTHTA-p04Ένας λόγος έχει να κάνει με τις πολιτικές της ΕΕ γενικότερα.  Η ΕΕ, ή τουλάχιστον ένα μέρος της Κομισιόν, καταλαβαίνει ότι η λιτότητα δεν αποδίδει, και καταλαβαίνει επίσης ότι είναι μάλιστα μέρος του προβλήματος, κάτι που εξηγεί την αναγγελία του Γιούνκερ πριν ένα μήνα για την δημιουργία ενός νέου χρηματοδοτικού ταμείου ύψους €21 δισεκατομμυρίων με στόχο να αυξηθεί το ποσό στα €315 δισεκατομμύρια. 

Ως υπόθεση αντί για συμπέρασμα όπως τονίζει ο Blyth, μπορεί να πει κανείς πως ακόμα και αν το ιστορικό της λιτότητας περιέχει κάποια μεμονωμένα παραδείγματα που μοιάζουν με «επεκτατικές δημοσιονομικές εξυγιάνσεις», αυτές απλά οδηγούνται από άλλους παράγοντες  από αυτούς που ισχυρίζονται οι υπερασπιστές της λιτότητας ή απλά αυτοί οι υπερασπιστές απλά παρουσιάζουν αυτά τα παραδείγματα με λανθασμένο τρόπο, μιας και εξηγούνται εύκολα από τις υποτιμήσεις των νομισμάτων και τις διευκολύνσεις που παρέχουν συνδικάτα

mark-blyth-LITOTHTA-p0Ο Mark Blyth γεννήθηκε το 1967 στο Dundee της Σκωτίας και μεγάλωσε με σχετική φτώχεια, γνωρίζοντας την πραγματική έννοια του όρου "παιδί της πρόνοιας»

Έλαβε το διδακτορικό του στις πολιτικές επιστήμες από το Πανεπιστήμιο Columbia το 1999 και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, από το 1997 μέχρι το 2009. Από τότε, διδάσκει ως Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Brown και  συνεργάτης του ινστιτούτου INET («Institute for New Economic Thinking«) που ιδρύθηκε από τον George Soros. Σήμερα είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Ivy League στις ΗΠΑ.
Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής οικονομίας. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνά του κινείται προς πολλούς τομείς και έχει ως στόχο να είναι όσο το δυνατόν πιο διεπιστημονική, αντλώντας από την πολιτική επιστήμη, την οικονομία, την κοινωνιολογία, την θεωρία της πολυπλοκότητας, και την εξελικτική θεωρία.

Τίτλος: Λιτότητα
Υπότιτλος: Η ιστορία μιας επικίνδυνης ιδέας
Ξενόγλωσσος τίτλος: Austerity. The History of a Dangerous Idea
Συγγραφέας: Μαρκ Μπλάιθ
Πρόλογος: Γιάννης Βαρουφάκης
Μετάφραση: Μιχάλης Νευραδάκης
Επιμέλεια: Ανδρονίκη Μαστοράκη
Εκδότης: ΠΑΝΔΩΡΑ BOOKS