Art Deco

 

 

1
Το κίνημα “Art Deco” ξεκίνησε στη Γαλλία πριν από τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, απλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και είχε τη μεγαλύτερη και πιο εντυπωσιακή επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Art Deco είναι το τελευταίο «πλούσιο» στυλ και ένα πραγματικά μεγάλο και γόνιμο κεφάλαιο στην ιστορία των Εφαρμοσμένων Τεχνών.


Το Art Deco δεν έχει αντιθέσεις από το Art Nouveau, αλλά είναι μια προέκταση του και μια συνέχεια της επιρροής του, ειδικότερα στους τομείς των πλούσιων διακοσμητικών στοιχείων, της υψηλού επιπέδου τεχνικής και των ποιοτικών υλικών.

Το Art Deco επηρεάστηκε από πολλές και διαφορετικές τάσεις. Ο κόσμος της ζωγραφικής Avant Garde στα πρώτα χρόνια του αιώνα, στοιχεία του Κυβισμού, του Ρωσικού Κονστρουκτιβισμού και του Ιταλικού Φουτουρισμού – αφηρημένη, διαστρεβλωμένη και απλοποιημένη τέχνη – αφήνουν τα σημάδια τους στις διακοσμητικές τέχνες, και, ιδιαίτερα, στους δημιουργούς του Art Deco.

Βασικοί εκπρόσωποι της Αρ Ντεκό στον τομέα της ζωγραφικής είναι η Πολωνέζα Ταμάρα ντε Λέμπιτσκα (Tamara De Lempicka) και η Αμερικανίδα Τζόρτζια Ο' Κιφ (Georgia O' Keeffe).

2Η φράση Art Deco δημιουργήθηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1960 και παραμένει η πιο κατάλληλη για να περιγράψει το στυλ που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη, λίγο πριν τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και συνέχισε να επηρεάζει τη δεκαετία του 1930, στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στην Αμερική.

Τα υπερβολικά διακοσμητικά σχήματα, η διακόσμηση για τη διακόσμηση και οι άχρηστες υπερβολικές φόρμες που δεν συνέβαλαν στην πραγματική χρηστικότητα ενός επίπλου ή ενός αντικειμένου, χαρακτήρισαν τα δυο αυτά κινήματα, το Art Nouveau και το Art Deco, και παίρνουν τέλος με την εμφάνιση των κινημάτων του «Μοντερνισμού» στην Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1925.

3Η μεγάλη αυτή έκθεση είναι ο πιο σημαντικός σταθμός στη ιστορία των Κινημάτων Τέχνης του 20ου αιώνα. Από τις δυο βασικές ιδέες του Art Deco, η πρώτη - “form follows function”, το σχήμα πρέπει να ακολουθεί τις λειτουργικές ανάγκες – παρέμεινε σαν ιδέα και επηρέασε όλες τις διάδοχες σχολές του design. Η δεύτερη ιδέα που ήταν σχετική με τα υπερβολικά διακοσμητικά στοιχεία τελειώνει με το πέρας του Art Deco.

Το 1926, μια ομάδα Γάλλων Μοντερνιστών - ο Pierre Chareau, ο Le Corbusier, o Robert Mallet Stevens, o Rene Herbst και ο Francis Jourdain, μεταξύ άλλων – άσκησαν ευρεία κριτική στους Σχεδιαστές του Art Deco που δημιουργούσαν μοναδικά διακοσμητικά κομμάτια για επιλεγμένους πλούσιους πελάτες σε περιορισμένες εκδόσεις.

Οι Μοντερνιστές διακήρυξαν ότι η νέα εποχή απαιτούσε τίποτα λιγότερο από ένα εξαιρετικό Design, για όλο τον κόσμο και ακόμη ότι η ποιότητα και η μαζική παραγωγή ήταν συμβατά στοιχεία και δεν αναιρούσαν το ένα το άλλο. Ένα πραγματικά ωραίο αντικείμενο είναι ωραίο όταν είναι άριστα προσαρμοσμένο στη χρήση για την οποία προορίζεται.

Αξιόλογα δείγματα του ύφους της αρχιτεκτονικής Αρ Ντεκό, πέραν του Ατλαντικού, είναι οι ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης: το Μέγαρο Κράισλερ (Chrysler Building), που σχεδίασε στα 1927 – 1930 ο Ουίλιαμ βαν Άλεν (William van Alen), το Εμπάϊαρ Στέιτ Μπίλντινγκ (Empire State Building, 1931) σε σχέδια του Γκρέγκορι Τζόνσον και της αρχιτεκτονικής εταιρείας "Shreve, Lamb & Harmon" και το Ροκφέλερ Σέντερ (Rockefeller Center, 1932 – 1940) με αρχιτέκτονα τον Ρέιμοντ Χουντ (Raymond Hood).

Το αρχιτεκτονικό αριστούργημα του Χόφμαν (Josef Hoffmann) είναι το Παλαί Στόκλετ (Palais Stoclet), κτισμένο στα 1905 – 1911 στις Βρυξέλλες, που απομακρύνεται από τη διακοσμητική έμφαση της Αρ – Νουβό προς ένα γεωμετρικά εμπνευσμένο αρχιτεκτονικό ύφος. Στο πλαίσιο αυτό, το Παλαί Στόκλετ στέκει ανάμεσα στο Αρ-Νουβό και στο νεοεμφανιζόμενο στυλ της Αρ Ντεκό αισθητικής.

5Χαρακτηριστικά δείγματα Αρ Ντεκό αρχιτεκτονικής στο Λονδίνο αποτελούν το κτίριο του Βρετανικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας BBC, που υλοποιήθηκε το 1931, και το πρώην Σινεμά Γκρόβενορ (Grosvenor Cinema, Rayners Lane, 1936) του αρχιτέκτονα F. E. Bromige.

Στην Αθήνα στα χρόνια του Μεσοπολέμου, κυρίως μετά τη δεκαετία του 1930, η αρχιτεκτονική υφολογία απομακρύνεται από τα καθιερωμένα πρότυπα του νεοκλασικισμού και στρέφεται, έστω και κάπως δειλά, σε νεωτεριστικές φόρμες, υιοθετώντας τις ευρωπαϊκές τάσεις της εποχής.

Οι αρχιτέκτονες του Μοντέρνου Κινήματος (γαλλικά: modernisme) εμπνέονται από μοντερνιστικές εκφράσεις της Αρ Ντεκό (Art Deco) αισθητικής, που κυριαρχούν στα μεσοπολεμικά χρόνια στις πρωτεύουσες της Ευρώπης. Ο αθηναϊκός μοντερνισμός, που εκδηλώνεται στην αστική αρχιτεκτονική του νέου ρυθμού της Αρ Ντεκό, χαρακτηρίζεται από νεοτερικότητα και τολμηρούς πειραματισμούς, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις συνευρίσκεται αρμονικά με νεοκλασικά στοιχεία ή ακόμη με αρχιτεκτονικό υλικό της κεντροευρωπαϊκής αισθητικής.

Το κτίριο της οδού Διονυσίου Αρεοπαγίτου αριθ. 17 στου Μακρυγιάννη ( που κινδύνευσε να κατεδαφιστεί με σκοπό την απρόσκοπτη οπτική επαφή του νέου Μουσείου της Ακρόπολης με τον Παρθενώνα), έργο του βορειοηπειρώτη αρχιτέκτονα Βασιλείου Κουρεμένου, διαθέτει μια μνημειακή Αρ Ντεκό είσοδο, από τα ελάχιστα δείγματα αρ ντεκό αισθητικής. Η πολυκατοικία αυτή, η οποία κτίστηκε το 1930, "είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο αξιόλογα δείγματα art deco στην ελληνική πρωτεύουσα, που έτσι κι αλλιώς δεν διαθέτει πλούσιο αρχιτεκτονικό υλικό του ρυθμού αυτού", σημειώνει η Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη, καθηγήτρια της αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ.

__1Το επιβλητικό κτίριο της οδού Βασιλίσσης Σοφίας 55, απέναντι από το Χίλτον, έργο του αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη, αποτελεί δείγμα αστικής κατοικίας του Μεσοπολέμου (περ. 1928), με έντονα εκλεκτικιστικά στοιχεία, που δεν μπορούν να το κατατάξουν μορφολογικά στις αμιγείς αρ ντεκό δημιουργίες. Εντούτοις, οι ραβδοφόροι Ηρακλειδείς της επιβλητικής πύλης της πολυκατοικίας είναι, όπως αναφέρει ο Νίκος Βατόπουλος, "από τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα της κεντροευρωπαϊκής αισθητικής στο κέντρο της Αθήνας, με αναφορές στη στυλιζαρισμένη αρ-ντεκό".

Υπάρχει πλήθος κτιρίων αστικής αρχιτεκτονικής στην Αθήνα, με επιρροές - λίγο-πολύ -Αρ Ντεκό αισθητικής. Για παράδειγμα, η πολυκατοικία στη γωνία των οδών Σπευσίππου 1 και Γλύκωνος στην πλατεία Δεξαμενής του Κολωνακίου, έργο του αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη (1932), η οποία εμφανίζει πολλά στοιχεία αρ ντεκό έκφρασης, ιδίως οι σιδεριές στα μπαλκόνια της.

Δημοσίευση: Μίκα Παπαδοπούλου
Θέμα: Ιστορία της Αρχιτεκτονικής
Μία άλλη πολυκατοικία με την ονομασία "Μέγαρον Σεϊλόν" της οδού Λευκωσίας 9 στην πλατεία Αμερικής, που σχεδίασε ο αρχιτέκτων Αχιλλέας Σιμόπουλος το 1935, διαθέτει μιαν είσοδο που αποτελεί, κατά τον Νίκο Βατόπουλο, μία από τις πλέον εμβληματικές εξώθυρες της αθηναϊκής αρ ντεκό αισθητικής του Μεσοπολέμου.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Πηγή: Design Plaza Museum, Emile-Jacques Ruhlmann, αρχείο νεώτερων μνημείων, Βικιπαίδεια, Georgia O'Keefe museum, Fotolog.com, metmuseum.org, architecturalstyles.net, artdecocollection.com, greatbuildings.com, csus.edu, wirednewyork.com.
 
 
 
 




sxediastiko