Μουσείο Ελιάς Σπάρτης.

mouseio-elias p04

Το Μουσείο της Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού στη Σπάρτη έχει ως κύριο σκοπό να αναδείξει τον πολιτισμό και την τεχνολογία της ελιάς και της ελαιοπαραγωγής, που συνδέεται άρρηκτα με την ελληνική, και γενικότερα τη μεσογειακή ταυτότητα. Είναι μοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα και βρίσκεται στην καρδιά της Λακωνίας, μιας από τις κύριες ελαιοπαραγωγούς περιοχές της χώρας μας.

Το μουσείο δημιουργήθηκε από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), το οποίο έχει και την ευθύνη για τη λειτουργία του. Στεγάζεται στο χώρο της παλιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας, η χρήση του οποίου παραχωρήθηκε στο Ίδρυμα από τον Δήμο Σπαρτιατών.

Το Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού ανήκει στο δίκτυο Μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), μαζί με το Μουσείο Μετάξης στο Σουφλί, το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης στη Δημητσάνα, το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας στην Αγία Παρασκευή Λέσβου, το Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας στον Βόλο, το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας στον Πύργο Τήνου και το Μουσείο Περιβάλλοντος Στυμφαλίας.

mouseio-elias p10

Στον άνω όροφο παρουσιάζονται οι πρώτες μαρτυρίες για την ελιά στον ελλαδικό χώρο, η συμβολή της στην οικονομία, από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι τον 20ό αιώνα, ο ρόλος της στη διατροφή, τη φροντίδα του σώματος (καλλωπισμός, φαρμακευτικές χρήσεις), τον φωτισμό, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συμβολική διάσταση που προσλαμβάνει στη θρησκεία, τη μυθολογία, τα ήθη και τα έθιμα. Η ενότητα κλείνει με μια σύντομη παρουσίαση της θέσης της ελιάς στην τέχνη.

Το ταξίδι αρχίζει με τα παλαιότερα ευρήματα που αποδεικνύουν την παρουσία ελαιόδενδρου στην Ελλάδα: σπάνια απολιθωμένα φύλλα ελιάς, ηλικίας περίπου 50.000-60.000 ετών, που βρέθηκαν στην καλντέρα της Σαντορίνης. Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες απαντούν ήδη από τον 14ο αιώνα, σε πινακίδες Γραμμικής Β γραφής.

Η ιδιότητα του λαδιού να καλύπτει ποικίλες και διαφορετικού χαρακτήρα ανάγκες, το κατέστησε ως ένα από τα πλέον σημαντικά αγροτικά προϊόντα, με καθοριστικό ρόλο στην οικονομία κάθε ιστορικής περιόδου.

Η θέση της ελιάς και του λαδιού στη διατροφή παρουσιάζεται σε ξεχωριστή ενότητα. Μία σειρά άλλων ξεχασμένων πια χρήσεων του λαδιού αποκαλύπτεται επίσης μέσα από πινακίδες και εκθέματα (φωτισμός, φροντίδα του σώματος, καλλωπισμός). Η σημασία της ελιάς και του λαδιού στη ζωή των Ελλήνων αποκαλύπτεται ανάγλυφα μέσα από τους πολλούς συμβολισμούς, τους τρόπους λατρείας και τα λαϊκά δρώμενα, ήδη από την προϊστορική περίοδο ως τις μέρες μας. Τα ελάχιστα δείγματα αρχαίας και σύγχρονης τέχνης που περιέχονται στο Μουσείο καταδεικνύουν ότι η ελιά υπήρξε μια συνεχής πηγή έμπνευσης για τους έλληνες καλλιτέχνες.

mouseio-elias p18

Ο κάτω όροφος του Μουσείου είναι αφιερωμένος στην εξέλιξη της τεχνολογίας παραγωγής του ελαιολάδου από την αρχαιότητα έως την πρωτοβιομηχανική περίοδο. Μέσα στο μουσείο εκτίθεται η τεχνολογία των μεταβυζαντινών μηχανισμών. Ένα ζωοκίνητο ελαιοτριβείο από τη Λευκάδα τεκμηριώνει την επιβίωση της ζωοκίνησης κατά τον 20ό αι. Ένα ξύλινο διπλό πιεστήριο με βαρούλκο έχει μεταφερθεί από το γειτονικό Ξηροκάμπι. Έμφαση έχει δοθεί στην αναπαράσταση των μηχανοκίνητων ελαιοτριβείων (υδροκίνητο, ατμοκίνητο, πετρελαιοκίνητο και ηλεκτροκίνητο) σε μεγάλες κινούμενες μακέτες. Και επειδή η περιποίηση του σώματος συνεχίζει να σχετίζεται με το λάδι, μία ενότητα της έκθεσης είναι αφιερωμένη στη σαπωνοποιία, οικιακή και βιομηχανική. Από το μεγάλο χαρανί που ακόμη χρησιμοποιούν οι παλιές νοικοκυρές των ελαιοπαραγωγών περιοχών για να κάνουν σαπούνι περνάμε στα σαπουνοκάζανα των βιομηχανιών.

Σύντομα θα διαμορφωθεί και η ημιυπαίθρια έκθεση, με τους μηχανισμούς ενός προϊστορικού, ενός ελληνιστικού κι ενός βυζαντινού ελαιοτριβείου, οι οποίοι θα μπαίνουν σε λειτουργία στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου.

Το βραβευμένο Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Πειραιώς είναι, πράγματι, το μουσείο που, ακόμα και σήμερα, προσφέρει μακράν την πιο ολοκληρωμένη, υψηλού επιπέδου και μορφωτικής αξίας μουσειακή εμπειρία στη Σπάρτη. Με δεδομένο δε, ότι είναι ένα από τα μοναδικά στην Ελλάδα, η αξία του πολλαπλασιάζεται με πολλαπλασιαστή τις αναμνήσεις και την ιστορία.


ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ: ΠΛΕΙΑΣ Ε.Π.Ε. - Δ. Διαμαντόπουλος, Ο. Βιγγόπουλος, Κ. Γκιουλέκα
ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΕΡΓΟΥ: Δ. Διαμαντόπουλος
ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ: Ν. Χρυσού, Β. Παπαδάκου, Κ. Κουνάδη
ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: Κ. Πιτούλη
ΣΤΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ: Σ. Κουνάδης
Η/Μ ΜΕΛΕΤΗ: Ι. Ασκητόπουλος
ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΕΡΓΟΥ & ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ: Γ. Γιαξόγλου
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: ΕΡΓΟΝΕΤ Α.Ε.
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΡΓΟΥ: Κ. Κωνσταντίνου
ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ & ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ: Δήμος Σπάρτης
ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ: 2000-2002

Πηγή: moriasnow.gr, lakonistas.gr, triantafyllou.eu, oliveoilmuseums.gr

Δημοσίευση: Χριστίνα Κατσίκη
Θέμα: Ιστορία της Αρχιτεκτονικής






sxediastiko