ΟΙ ΝΟΙΚΟΚΥΡΑΙΟΙ

oi-nikokyraioi-p01Τίτλος: ΟΙ ΝΟΙΚΟΚΥΡΑΙΟΙ
Υπότιτλος: Μαγαζάτορες και βιοτέχνες στην Αθήνα 1880 - 1925

Την ιστορία των καταστηματαρχών της Αθήνας στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, την οποία αφηγείται αυτό το βιβλίο, τη συνθέτουν στοιχεία ετερόκλητα: η πυρκαγιά της παλιάς αγοράς το 1884 και τα Ευαγγελικά το 1901, το κίνημα στο Γουδί το 1909 και η ίδρυση της ΓΣΕΒΕ το 1919, οι ευκαιρίες να ξεκινήσει κανείς τη δική του δουλειά σε μια πόλη που όλο και μεγάλωνε αλλά και η υψηλή θνησιμότητα των μικροεπιχειρήσεων, η καθιέρωση της κυριακάτικης αργίας και η καταδίωξη της αισχροκέρδειας, ο βερεσές και το ενοικιοστάσιο, οι απεργίες των αρτοποιών και οι διαμαρτυρίες των αμαξάδων ενάντια στα πρώτα αυτοκίνητα, οι πιάτσες των καταστημάτων και η διασπορά τους στην πόλη, οι προστάτες άγιοι των σωματείων και τα τσιμπούσια στην εξοχή τη μέρα της γιορτής τους, τα βεγγαλικά που έριχναν οι μαγαζάτορες στις προεκλογικές εκστρατείες, οι ήχοι της μαζούρκας στους οικογενειακούς χορούς και οι σφαλιάρες στον Καραγκιόζη, το κύμα κοπής των μουστακιών μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και η περιφρούρηση της «αξιοπρέπειας» των νοικοκυραίων. Το νήμα που μας καθοδηγεί στη μελέτη όλων αυτών είναι η ανάδειξη των όρων ύπαρξης της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης και του τρόπου με τον οποίο άλλαζαν κατά τη διάρκεια της περιόδου.

Από την εισαγωγή:
oi-nikokyraioi-p02Αντικείμενο του βιβλίου είναι η ιστορία της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης της Αθήνας, δηλαδή των ιδιοκτητών μικρών μονάδων στον χώρο του λιανικού εμπορίου, της βιοτεχνίας και της παροχής υπηρεσιών, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και τις πρώτες του 20ού. Πρόκειται για μια ιστορία που τη συνθέτουν στοιχεία ετερόκλητα: η πυρκαγιά της παλιάς αγοράς το 1884 και τα Ευαγγελικά το 1901, οι ευκαιρίες να ξεκινήσει κανείς τη δική του δουλειά σε μια πόλη που ολοένα και μεγάλωνε, η υψηλή «θνησιμότητα» των μικροεπιχειρήσεων, οι προστάτες άγιοι των «συντεχνιών» και τα τσιμπούσια στην εξοχή την ημέρα του εορτασμού  τους,  οι  πιάτσες  των  καταστημάτων  και  η  διασπορά  τους στην πόλη, τα βεγγαλικά που έριχναν οι καταστηματάρχες όταν υποδέχονταν προεκλογικά τον δήμαρχο Μερκούρη, οι ήχοι της μαζούρκας στους «οικογενειακούς χορούς», το κύμα κοπής των μουστακιών μετά τον Α ́ Παγκόσμιο Πόλεμο και η περιφρούρηση της «αξιοπρέπειας» των νοικοκυραίων, η καθιέρωση της κυριακάτικης αργίας και οι διατιμήσεις, οι απεργίες των αρτοποιών και οι διαμαρτυρίες των αμαξάδων ενάντια στα αυτοκίνητα. Το νήμα που μας καθοδηγεί στην πορεία μας είναι η ανάδειξη των όρων ύπαρξης και συγκρότησης της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης και του τρόπου που αυτοί οι όροι άλλαζαν κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου.

oi-nikokyraioi-p06Ένα μεγάλο κομμάτι της μελέτης αφορά τη συλλογική οργάνωση των επαγγελματιών και τη δράση που ανέπτυσσαν μέσα από τα σωματεία τους. Με δεδομένες και τις διαθεσιμότητες των πηγών, πρόκειται για μια επιλογή αναπόφευκτη για όποιον αναζητά τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι δημιουργούν συλλογικά την ιστορία τους. Είναι αναμενόμενο ότι τα πρώτα βήματα της έρευνας σ’ ένα νέο αντικείμενο θα αφορούν τις πλέον ορατές πλευρές του – δηλαδή, στην περίπτωση της κοινωνικής ιστορίας, εκείνες που συνδέονται περισσότερο με τη θεσμική υπόστασή του (σωματεία). Είθισται να τονίζονται οι απώλειες και οι μονομέρειες που συνεπάγεται μια τέτοια οπτική –ας μην ξεχνάμε, όμως, και εκείνες που οφείλονται στη (συχνή) απουσία της.

oi-nikokyraioi-p04Σε κάθε περίπτωση, επιχείρησα να εξισορροπήσω την εστίαση της έρευνας στα σωματεία αναλύοντας και άλλες πλευρές της εμπειρίας των μαγαζατόρων και των βιοτεχνών: την εργασία και τη «διεύθυνση» μιας μικροεπιχείρησης, τη σχέση τους με τον χώρο της πόλης, την ενσωμάτωσή τους στο πολιτικό σύστημα, τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν στο δίπολο αστικής και λαϊκής κουλτούρας. Έτσι, οι επαγγελματίες αναδεικνύονται σε υποκείμενα της ιστορίας εντασσόμενοι σε διαφόρων ειδών συλλογικότητες  ή  αναπτύσσοντας  κοινές  συμπεριφορές: επιμένοντας στην ανεξάρτητη απασχόληση και αξιοποιώντας τις δομές που επέτρεπαν την εκτεταμένη αναπαραγωγή της ως μοντέλου οργάνωσης της παραγωγής και της διανομής οργανώνοντας συνοικιακά πιστωτικά δίκτυα και συνιστώντας σημείο αναφοράς στη γειτονιά λειτουργώντας συχνά ως κομματάρχες στο εσωτερικό των ποικίλων κοινοτήτων της πόλης προβάλλοντας  (οι  μικροαστοί  πατριάρχες)  αντίσταση  στους  μετασχηματισμούς των έμφυλων σχέσεων στηρίζοντας ως κοινό νεωτερισμούς όπως ο «εξευγενισμός» του θεάτρου σκιών.

oi-nikokyraioi-p08Ο Νίκος Ποταμιανός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Είναι διδάκτορας νεότερης και σύγχρονης ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στην κοινωνική και πολιτική ιστορία.
Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε περιοδικά και συλλογικούς τόμους για θέματα ελληνικής ιστορίας του 19ου και 20ου αιώνα, όπως η σχέση των πελατειακών σχέσεων με τη δημοκρατία, ο φασισμός και η ριζοσπαστική δεξιά στην Ελλάδα, το κίνημα στο Γουδί και η χρησιμότητα της έννοιας του λαϊκισμού για την ερμηνεία του, οι πολιτικές κατά της αισχροκέρδειας και η σχέση τους με την εργατική διαμαρτυρία, η στάση απέναντι στους ξένους εργάτες κατά τον 19ο αιώνα και τα αιτήματα εθνικής προτίμησης ενάντια στους πρόσφυγες τη δεκαετία του 1910.

Τίτλος: ΟΙ ΝΟΙΚΟΚΥΡΑΙΟΙ
Υπότιτλος: Μαγαζάτορες και βιοτέχνες στην Αθήνα 1880 - 1925
Συγγραφέας: Νίκος Ποταμιανός
Επιμέλεια: Πέτρος Γιαρμενίτης
Εκδότης: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

logo-3d-small