Ακυβέρνητη παροικία

akyverniti-paroikiaΤίτλος: Ακυβέρνητη παροικία
Υπότιτλος: Οι Έλληνες στην Αίγυπτο από την κατάργηση των προνομίων στην έξοδο 1937 – 1962

Η αποχώρηση των Ελλήνων από την Αίγυπτο συχνά συμπυκνώνεται στον καβαφικό αποχαιρετισμό της Αλεξάνδρειας, ενδύεται με λυρισμό και νοσταλγία για τα «χαμένα μεγαλεία» και συνδέεται με την πολιτική του Νάσερ. Η αποχώρηση, ωστόσο, των Αιγυπτιωτών υπήρξε ένα πολύπλοκο ιστορικό φαινόμενο που εξελίχθηκε σε βάθος δεκαετιών.

Η "Ακυβέρνητη παροικία" αναδεικνύει αυτή την πολυπλοκότητα. Το βιβλίο έχει ως αφετηρία το 1937, τη χρονιά δηλαδή που καταργήθηκαν τα αποικιακού τύπου προνόμια που απολάμβαναν οι ξένοι στην Αίγυπτο, και παρακολουθεί την πορεία της ελληνικής παροικίας προς την έξοδο, η οποία κορυφώθηκε το 1962, εντάσσοντάς την στο πλαίσιο των τοπικών και διεθνών εξελίξεων. Εξετάζει τις πολιτικές που υιοθετήθηκαν για τη μακροχρόνια παραμονή των Ελλήνων στην Αίγυπτο, αναλύει τις αντιδράσεις τους στον ταχύ οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό μετασχηματισμό της Αιγύπτου και διερευνά τις στρατηγικές που αναπτύχθηκαν για τη μετανάστευση ή τον επαναπατρισμό τους.

Η ιστορική μελέτη δείχνει ότι στη διάρκεια αυτής της περιόδου η ελληνική παροικία στην Αίγυπτο βρέθηκε σε σύγχυση και χωρίς καθαρό προσανατολισμό μπροστά στις νέες προκλήσεις. Βρέθηκε, με άλλα λόγια, ακυβέρνητη σ' ένα ρευστό περιβάλλον.

Πέντε ερωτήματα στα οποία απαντά ο Άγγελος Νταλαχάνης στην συνέντευξή του στην εφ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Alexandria1. Ο Νάσερ έδιωξε τους Έλληνες της Αιγύπτου;
Όχι Έδιωξε τους Βρετανούς, τους Γάλλους καθώς και εύπορους Εβραίους μετά τη στρατιωτική επέμβαση της Βρετανίας, της Γαλλίας και του Ισραήλ κατά την κρίση του Σουέζ, το 1956. Η έρευνα του Νταλαχάνη δείχνει ότι ο Νάσερ αντιμετώπιζε ευνοϊκά την ελληνική παροικία.

2. Ισχύει το στερεότυπο που θέλει τους Αιγυπτιώτες εύπορους στην πλειονότητά τους;
Όχι Τα μέλη της παροικίας ήταν άτομα κάθε κοινωνικής τάξης, από μεγιστάνες μέχρι απόρους. Η κοινωνική διαστρωμάτωσή τους προσομοίαζε με τις κοινότητες των Εβραίων, των Συρίων, των Αρμενίων και των Ιταλών. Στον αντίποδα ήταν οι Γάλλοι, Βρετανοί, Βέλγοι και υπήκοοι άλλων αποικιακών δυνάμεων που συνιστούσαν ολιγάριθμες και συμπαγείς οικονομικές ελίτ.

Η ελληνική παροικία δεν μπόρεσε να λύσει την υπαρξιακή της αντίφαση:
τι ακριβώς ήταν και τι ακριβώς ήθελε να είναι, καθώς η Αίγυπτος άλλαζε ραγδαία

Νικόλας Βουλέλης - Δημοσιογράφος

3. Γιατί δεν μπόρεσαν οι Αιγυπτιώτες να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις, μετά την άνοδο του Νάσερ στην εξουσία;
Μια εξήγηση έδινε τον Μάρτιο του 1962 ο πρέσβης στο Κάιρο Χαρίλαος Ζαμαρίας στον Ευάγγελο Αβέρωφ: «Οι Αιγυπτιώται Έλληνες, ατελώς γνωρίζοντες την αραβικήν, ην ανέκαθεν απηξίωσαν να εκμάθουν, ασχολούμενοι δε κυρίως εις υπαλληλικάς και πολύ ολιγώτερον εις τεχνικάς υπηρεσίας, δεν έχουν τα κατάλληλα εφόδια διά να συμμετάσχουν πλήρως και επιτυχώς εις την αναδιαμορφούμενην αιγυπτιακή οικονομία». Ο συγγραφέας φωτίζει και μια άλλη διάσταση: Εξαιτίας του φόβου για την «κομμουνιστική απειλή» η εκπαίδευσή τους, στη δεκαετία του ’50 παρέμεινε στενά ελληνοκεντρική, μην ενθαρρύνοντας την επαφή με την αιγυπτιακή κοινωνία.

4. Ήθελε η «μητέρα Ελλάδα» τον επαναπατρισμό τους;
Μόνο όσων είχαν οικονομική άνεση και θα μπορούσαν να συμβάλουν με τα κεφάλαιά τους στην ανάπτυξη. Μάλιστα, στους κυβερνώντες σε μεγάλο βαθμό υπήρχε ο φόβος ότι «μια μαζική άφιξη Αιγυπτιωτών θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την Ελλάδα». Όπως το 1922.

the-exchange-bourse-at-alexandria-egypt5. Γιατί ήταν «ακυβέρνητη» η παροικία;
Ακριβώς λόγω των αντιφατικών στρατηγικών της ηγεσίας της παροικίας και του ελληνικού κράτους, σύμφωνα με τον Νταλαχάνη.

Και στην περίπτωση αυτής της έκδοσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι αριθμοί. Στα τέλη της δεκαετίας του ’30, οι Έλληνες της Αιγύπτου ήταν 76.264. Το 1960 είχαν μειωθεί σε 47.673. Οι προορισμοί των Ελλήνων που έφυγαν από την Αίγυπτο την περίοδο 1945-1967 ήταν: Ελλάδα (55%), Αυστραλία (18%), χώρες Αφρικής και Μέσης Ανατολής (10%), Βραζιλία (2%), άλλες χώρες (15%).

Αντί υστερόγραφου
Στις 9 Οκτωβρίου 1949, στην αλεξανδρινή εφημερίδα «Ταχυδρόμος» δημοσιεύθηκε η είδηση της αυτοκτονίας (στο ξενοδοχείο Βύρων της οδού Αιόλου) του Αιγυπτιώτη Βασίλη Κανελλίδη, διότι «δεν ηδυνήθη να εύρη εργασίαν μετά τον επαναπατρισμόν του». Είπαμε: άλλο η νοσταλγία, άλλο η Ιστορία...

akyverniti-paroikia angelos-dalachanis




Ο Άγγελος Νταλαχάνης είναι ιστορικός. Αποφοίτησε από το τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (EHESS) στο Παρίσι. Έλαβε το διδακτορικό του από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας το 2011.

Έχει εργαστεί ως συνεργαζόμενος ερευνητής στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) και ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Αιξ-Μασσαλία και στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Stanley J. Seeger ’52 του Πανεπιστημίου Πρίνστον.

Τίτλος: Ακυβέρνητη παροικία
Υπότιτλος: Οι Έλληνες στην Αίγυπτο από την κατάργηση των προνομίων στην έξοδο 1937 - 1962
Συγγραφέας: Άγγελος Νταλαχάνης
Επιμέλεια: Ελένη Μπεχράκη
Εκδότης: ΠΕΚ (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ)
Μορφή: Έντυπη και ψηφιακή

logo-3d-small