Ο Γιάννης Μαρής για την υπόθεση Πολκ του Γ. Λεονταρίτη – Ποιος σκότωσε τον Πολκ; του Γιάννη Μαρή

o-giannis-maris-gia-tin-ipotusi-polk«Είναι σχεδόν βέβαιο ότι τα πράγματα δεν έγιναν όπως εμφανίστηκε ότι έγιναν.
Πώς όμως έγιναν»
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΡΗΣ

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΚ, η περίφημη «υπόθεση Πολκ », παραμένει εδώ και εξηνταοκτώ χρόνια, ένα από τα σκοτεινότερα μεταπολεμικά εγκλήματα. Η επίσημη άποψη, η επικυρωμένη με μια δικαστική απόφαση, όχι μόνο αμφισβητήθηκε, αλλά αποδείχθηκε διάτρητη. Μια «απόφαση» πολιτικής σκοπιμότητας. Οι ερμηνείες για τα αίτια της δολοφονίας και οι υποθέσεις για τους δράστες της, που έχουν γίνει από διάφορες πλευρές, αποτελούν συλλογισμούς περισσότερο η λιγότερο πειστικούς και « λογικούς».

Τον Φεβρουάριο του 1977, ο Γιάννης Μαρής, με αφορμή την αίτηση του Γρηγόρη Στακτόπουλου για αναψηλάφηση της δίκης του, δημοσίευσε στην Ακρόπολη μια μεγάλη έρευνα σε συνέχειες για την «υπόθεση Πολκ», έρευνα την οποία είχε ξεκινήσει το 1948 και μόλις είχε ολοκληρώσει. Η έρευνα αυτή, έδωσε μια άλλη « οπτική γωνία » στο αίνιγμα της δολοφονίας του Τζωρτζ Πολκ. Πλησίασε περισσότερο στο βάθος του μυστηρίου που είχε συγκλονίσει τότε την Ελλάδα και είχε προκαλέσει θόρυβο σε Ευρώπη και Αμερική.

Βρήκε νέα στοιχεία και, με την ικανότητα που είχε να εμβαθύνει στα πολύπλοκα μυστήρια, έριξε κάποιο φως σε όσα τότε φαίνονταν ακατανόητα. Ο κορυφαίος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων θα μπορούσε θαυμάσια να κάνει όλη αυτή την ιστορία μυθιστόρημα με αστυνομικό και κατασκοπευτικό μυστήριο. Δεν το έκανε ποτέ. Ήταν ίσως η μόνη φορά που ο Μαρής δεν κατασκεύασε μια ιστορία μυστηρίου, αλλά την έζησε ο ίδιος.

Ο Γιώργιος Λεονταρίτης συμμετείχε ως βοηθός στην έρευνα του Μαρή το 1977. Πήρε πρωτότυπες συνεντεύξεις και μαρτυρίες που καταγράφει στο παρόν βιβλίο. Ο Στακτόπουλος έσπασε τη σιωπή του και μίλησε σ’ αυτόν για την τραγωδία του. Ο Κ. Χατζηαργύρης, δημοσιογράφος, βοηθός του Πολκ, του είπε πολλά. Και αργότερα, ο Μάρκος Βαφειάδης, ο αρχηγός του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, τον οποίο το 1948 όλοι οι ξένοι απεσταλμένοι μεγάλων εφημερίδων επεδίωκαν να τον πλησιάσουν στον Γράμμο, του μίλησε ανοιχτά, χωρίς καμία επιφύλαξη.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

george polk-1Έχει μια ιδιαίτερη σημασία ο τόπος όπου διεπράχθη το έγκλημα. Η Θεσσαλονίκη εκείνη την εποχή ήταν η πόλη που «ένωνε» την υπόλοιπη Ελλάδα με την ανταρτοκρατούμενη από τους κομμουνιστές βόρεια περιοχή, με το Γράμμο και το Βίτσι. Είχε καταστεί το επίκεντρο του ενδιαφέροντος Αγγλοαμερικανών παραγόντων, και όχι μόνο. Θύμιζε Καζαμπλάνκα η μικρό Βερολίνο. Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Ουίνστον Μπερντέτ είχε πει εύστοχα τον Αύγουστο του 1948 ότι: «Είτε οι κομμουνιστές σκότωσαν τον Πολκ, είτε οι ακροδεξιοί, επιλέγοντας το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, η κάθε πλευρά άφηνε το έγκλημα στην “αυλόπορτα” της άλλης!»

Από ελληνικής πλευράς, η Χωροφυλακή με διευθυντή τον Ξανθόπουλο και η Γενική Ασφάλεια με τον Μουσχουντή είχαν υπό τον έλεγχό τους και δεξιές παρακρατικές οργανώσεις. Με λίγα λόγια, η Θεσσαλονίκη εκείνη την εποχή ήταν μια επικίνδυνη περιοχή...

Όλες οι «πλευρές» –κομμουνιστές, Βρετανοί, δεξιοί , αλλά και Αμερικανοί– ήξεραν τις προθέσεις του Πολκ να φθάσει στο στρατηγείο του Μάρκου. Όλες είχαν την ευχέρεια να εκμεταλλευθούν αυτές τις προθέσεις του, για να τον σκοτώσουν. Και όλες θα μπορούσαν να έχουν λόγους να τον ξεφορτωθούν μ’ ένα έγκλημα. Το ερώτημα που ακόμα μένει αναπάντητο είναι ποιά απ’ όλες επραγματοποίησε αυτό το έγκλημα;

george polk-rea kokoni-2
Ο Τζορτζ Πολκ με τη σύζυγό του Ρέα Κοκώνη

Με εντολή του Ηλία Τσιριμώκου, ο Γιάννης Μαρής (επιτελικό στέλεχος της σοσιαλιστικής Μάχης) πήγε στη Θεσσαλονίκη το 1948 για να παρακολουθήσει τη δίκη Στακτόπουλου, να ερευνήσει την υπόθεση Πολκ και να γράψει σχετικά στην εφημερίδα. Στη Θεσσαλονίκη ο Μαρής βρέθηκε μέσα σ’ ένα κλίμα τρομοκρατίας που είναι αδύνατο να το φανταστούμε στη σημερινή εποχή. Ο ίδιος δεν δυσκολεύτηκε να αντιληφθεί ότι τα όργανα του πανίσχυρου διοικητού Ασφαλείας, ταγματάρχου Μουσχουντή, τον «είχαν στο μάτι». Ήταν ο μόνος δημοσιογράφος αριστερής εφημερίδας και οι κινήσεις του στη συμπρωτεύουσα, καθώς και οι επαφές που είχε με πρόσωπα που «κάτι ήξεραν», ενόχλησαν τις αστυνομικές αρχές.

Στο βιβλίο αυτό ο Γιώργος Λεονταρίτης μεταφέρει πρώτα όσα έγραψε τότε ο Μαρής στη Μάχη. Και προκαλούν εντύπωση οι επισημάνσεις του, ύστερα από τη μεθοδική του έρευνα, για όσα συνέβησαν εκείνο τον Μάιο του 1948.

marisΟ Γιάννης Μαρής (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Γιάννη Τσιριμώκου), γεννήθηκε στη Σκόπελο τον Ιανουάριο του 1916, όπου υπηρετούσε ο δικαστικός πατέρας του, Δημοσθένης Τσιριμώκος και καταγόταν από γνωστή οικογένεια της Φθιώτιδας. Ο πολιτικός Ηλίας Τσιριμώκος (μετέπειτα βουλευτής, υπουργός και πρωθυπουργός) ήταν δεύτερός του εξάδελφος. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Χίο και στη Λάρισα. Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και εργάστηκε στην Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής ίδρυσε την Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας (Ε.Λ.Δ.) από κοινού με τους Ηλία Τσιριμώκο και Σταύρο Κανελλόπουλο, οργάνωση που συμμετείχε στο ΕΑΜ, στης οποίας το δημοσιογραφικό όργανο "Μάχη" διετέλεσε αρχισυντάκτης και αρθρογράφος. Από το 1945 ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία.
Το 1950, μετά τις αποκαλύψεις της εφημερίδας για το στρατόπεδο της Μακρονήσου, δικάστηκε και κλείστηκε στις φυλακές των Βούρλων στη Δραπετσώνα. Αποφυλακίστηκε χάρη στην παρέμβαση της Σοσιαλιστικής Διεθνούς και του πολιτικού ηγέτη Αλέξανδρου Σβώλου.
Συνεργάστηκε με τα έντυπα "Προοδευτικός Φιλελεύθερος", "Νέα Γραμμή", "Ελεύθερος Λόγος", "Αθηναϊκή", "Ακρόπολις", "Απογευματινή" και το περιοδικό "Πρώτο".
Στο χώρο της λογοτεχνίας πρωτοεμφανίστηκε το 1953 με το μυθιστόρημα "Έγκλημα στο Κολωνάκι", που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό "Οικογένεια". Η επιτυχία του μυθιστορήματος, που εκδόθηκε σε βιβλίο από τις εκδόσεις "Ατλαντίς", τον ώθησε να συνεχίσει το γράψιμο και έτσι, στο περιθώριο της δημοσιογραφικής δουλειάς του, κατάφερε να γράψει περίπου πενήντα αστυνομικά αφηγήματα, είκοσι σενάρια για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση και δύο θεατρικά έργα ("Ο κύριος 5%", που παρουσιάστηκε από το θίασο του Ντίνου Ηλιόπουλου και "Ποιος είναι ο Λύσσανδρος", που παρουσιάστηκε από τον θίασο των Ευθυμίου-Μαυροπούλου-Παπαγιαννόπουλου, και τα δύο σε συνεργασία με τον Δ.Κ. Ευαγγελίδη).
polk-staktopoulosΌπως σημειώνει ο συγγραφέας Φίλιππος Φιλίππου στην εφημερίδα "Το Βήμα", [...] "Δημιουργός ολόκληρης σχολής συγγραφέων αστυνομικών ιστοριών, ο Γιάννης Μαρής χρησιμοποιούσε την αστυνομική πλοκή ως πρόσχημα. Αυτό που τον ενδιέφερε πραγματικά ήταν η ατμόσφαιρα, το περιβάλλον, οι ανθρώπινες σχέσεις, δημιουργώντας ζωντανούς χαρακτήρες, αποτέλεσμα της συνεχούς παρατήρησης των προσώπων με τα οποία ήρθε σε επαφή στη διάρκεια της πολυετούς του καριέρας.
Χαρακτηριστικός ανθρώπινος τύπος του Μαρή και βασικός ήρωας στα περισσότερα βιβλία του, ο αστυνόμος Μπέκας, κοντόχοντρος με ασήμαντη εμφάνιση, δεν ανήκει στους τύπους της νυχτερινής αθηναϊκής ζωής. Είναι υποδειγματικός οικογενειάρχης, δεν έχει διαβάσει ποτέ ποίηση αλλά "τον Βάρναλη τον έχει ακουστά", και πιστεύει ότι "οι ιδιωτικοί αστυνομικοί είναι για τις ταινίες του κινηματογράφου και τα μυθιστορήματα• χωρίς τον μηχανισμό της αστυνομίας πίσω σου είσαι άοπλος, αδύναμος, γυμνός..."
Ο Ιωάννης Τσιριμώκος ήταν μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών, της Εταιρίας Θεατρικών Συγγραφέων, καθώς και της Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου. Είχε λάβει μέρος σε δημοσιογραφικές αποστολές στη Κίνα, ΗΠΑ, Ρωσία, Ισπανία, Πορτογαλία, και ανατολικές Χώρες. Ήταν μόνιμος κάτοικος Αθηνών, ένθερμος οπαδός της ΑΕΚ και μιλούσε επίσης γαλλικά.
Υπήρξε πολυμαθέστατος και διέθετε το «χάρισμα του προφορικού λόγου», πήρε μάλιστα μέρος στο ρεπορτάζ για τη διαλεύκανση της δολοφονίας του ανεξάρτητου βουλευτή της αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη.
Ο Γιάννης Μαρής πέθανε στην Αθήνα το 1979.

g-leontaritis-1Ο Γεώργιος Α. Λεονταρίτης, δημοσιογράφος και συγγραφέας, γεννήθηκε στην Αθήνα (μικρασιατικής καταγωγής) και από πολύ νέος ασχολήθηκε με όλα τα είδη της δημοσιογραφίας σε διάφορες εφημερίδες. Από το 1965 ρεπόρτερ, αρθρογράφος και αρχισυντάκτης, έγραψε παράλληλα ιστορικά αναγνώσματα, πολλά από τα οποία δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες σε εφημερίδες και άλλα κυκλοφόρησαν σε βιβλία.

Επί σειρά ετών ο Γ. Α. Λεονταρίτης διετέλεσε αντιπρόεδρος και γενικός γραμματέας της Ενώσεως Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ), μέλος του Πνευματικού Ιδρύματος "Παναγιώτης Κανελλόπουλος", έχει τιμηθεί με το βραβείο του Δημοσιογραφικού ιδρύματος Αθαν. Μπότση και από την Ένωση Σμυρναίων για τη συμβολή του στην έρευνα γύρω από τον Μικρασιατικό Ελληνισμό.

Τίτλος: Ο Γιάννης Μαρής για την υπόθεση Πολκ του Γ. Λεονταρίτη – Ποιος σκότωσε τον Πολκ; του Γιάννη Μαρή

Συγγραφείς: Γιάννης Μαρής, Γιώργος Λεονταρίτης
Επιμέλεια: Σταύρος Πετσόπουλος
Εκδότης: Εκδόσεις ΑΓΡΑ
Εικόνα εξώφυλλου: Ο Πολκ με τη μετέπειτα γυναίκα του Ρέα Κοκώνη, αεροσυνοδό στη ΤΑΕ, στην πτήση προς Αθήνα, τον Ιανουάριο του 1947. Σχέδιο για έρευνα της Απογευματινής το 1953.

logo-3d-small