Πέρα από τη λιτότητα: Για μια νέα δυναμική στην ελληνική οικονομία

pera-apo-ti-litotitaΗ παγκόσμια οικονομική κρίση η οποία ξεκίνησε από τον χρηματοπιστωτικό τομέα το 2008, και σύντομα γενικεύτηκε, έπληξε την Ελλάδα με αναπάντεχη σφοδρότητα – τα εισοδήματα κατέρρευσαν, η ανεργία εκτινάχθηκε στο 27%, τα μισά τραπεζικά δάνεια δεν εξυπηρετούνται. Γιατί συνέβη αυτό και τι πρέπει να γίνει για να μην επαναληφθεί; Είναι προτιμότερο να μείνουμε στο ευρώ ή να επιστρέψουμε στη δραχμή; Τι θα κάνουμε με το τεράστιο δημόσιο χρέος; Μπορεί να γίνει βιώσιμο το κοινωνικό κράτος; Πρέπει άραγε να συμβιβαστούμε με την ιδέα μιας ατέρμονης λιτότητας;

Οι συγγραφείς του βιβλίου, που ανήκουν στην αφρόκρεμα των Eλλήνων οικονομολόγων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διερευνούν ποιες ανεπάρκειες επέτρεψαν να εκδηλωθεί η κρίση με τόσο μεγάλη ένταση σε πολλούς τομείς της οικονομίας, αλλά και πέρα απ’ αυτήν, και τι πρέπει να γίνει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ώστε να τεθούν οι βάσεις για να ανασυγκροτηθεί η ελληνική οικονομία και να ορθοποδήσει η χώρα.

Γράφουν οι: Γεώργιος-Μάριος Αγγελέτος, Κώστας Αζαριάδης, Κώστας Αρκολάκης, Δημήτρης Βαγιανός, Νίκος Βέττας, Μανόλης Γαλενιανός, Χρήστος Γκενάκος, Αρίστος Δοξιάδης, Μιχαήλ Γ. Ιακωβίδης, Γιάννης Μ. Ιωαννίδης, Πάνος Καναβός,  Σταυρούλα Καρατζά, Παναγιώτης Καρκατσούλης, Γιάννης Κατσουλάκος, Χρήστος Κωτσόγιαννης, Αντιγόνη Λυμπεράκη, Κώστας Μεγήρ, Δάφνη Νικολίτσα,  Χάρης Ντέλλας, Σταύρος Παναγέας, Ηλίας Παπαϊωάννου, Χριστόφορος  Πισσαρίδης, Βασιλική Σκρέτα, Έφη Στεφοπούλου, Κυριάκος Σουλιώτης, Πλάτων Τήνιος, Μαργαρίτα Τσούτσουρα, Μαρία Φλεβοτόμου, Μιχάλης Χαλιάσος, Γκίκας Χαρδούβελης, Γιώργος Χούπης.

Ένας εκ των συγγραφέων, ο Αρίστος Δοξιάδης παρουσιάζοντας το βιβλίο στην εφημερίδα Καθημερινή, αναφέρει: Το βιβλίο «Πέρα από τη λιτότητα: Για μια νέα δυναμική στην ελληνική οικονομία», χωρίζεται σε 15 κεφάλαια, από συνολικά 31 συγγραφείς, οι περισσότεροι Έλληνες οικονομολόγοι σε κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής, μερικοί στην Ελλάδα, και τρεις ή τέσσερις από άλλες ειδικότητες με πρακτική εμπειρία.

Είναι η πιο μεθοδική απόπειρα που έγινε τα τελευταία χρόνια από Έλληνες για να καταγραφούν οι πραγματικές αδυναμίες της οικονομίας και να διαμορφωθούν προτάσεις μεταρρύθμισης.

pera-apo-ti-litotita-1Τα κεφάλαια συνδυάζουν τη συστηματική εμπειρική μελέτη με αναλυτικά μοντέλα που οι συγγραφείς τα διάλεξαν χωρίς δογματισμούς, ως τα πιο κατάλληλα για το συγκεκριμένο ζήτημα που είχαν να αντιμετωπίσουν κάθε φορά. Είναι, δηλαδή, η προεργασία που θα έπρεπε να είχαμε κάνει για να διαπραγματευτούμε ένα καλύτερο μνημόνιο με τους δανειστές.

Ξεχωρίζω σήμερα την ανάλυση για τη φορολογική μεταρρύθμιση (Χ. Κωτσογιάννης, Κ. Μεγήρ, Μ. Φλεβοτόμου, Μ. Χαλιάσος). Τα μνημόνια επέβαλαν νέους και βαρύτερους φόρους, και πέτυχαν να μεγαλώσει πολύ το μερίδιό τους στο εθνικό εισόδημα. Αλλά η δομή του συστήματος δεν έλαβε υπόψη τις επιπτώσεις στην απασχόληση, ή την ανισότητα ή την ανάπτυξη. Οι συγγραφείς εξετάζουν με ποιους άλλους τρόπους θα είχαμε τα ίδια έσοδα αλλά με καλύτερο αποτέλεσμα στα άλλα κριτήρια. Περιλαμβάνουν στις προτάσεις και επιδόματα, που μειώνουν την ανισότητα ή αντισταθμίζουν το βάρος κάποιων φόρων για τους πιο φτωχούς. Λαμβάνουν υπόψη τη φοροδιαφυγή, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων και τα διοικητικά προβλήματα που έχει το κάθε είδος φόρου κι επιδόματος.

Δείχνουν, λοιπόν, ότι ένα σύστημα με υψηλότερο ΦΠΑ (27% σε όλα τα είδη), πολύ μειωμένο φόρο εισοδήματος (28%, και μόνο για το ένα τέταρτο των νοικοκυριών) και δύο ειδών νέα επιδόματα γενικής εφαρμογής, θα οδηγούσε στην ίδια περίπου κατανομή εισοδήματος και αγοραστικής δύναμης με το ισχύον σύστημα (του 2013), αλλά θα έδινε πολύ καλύτερα κίνητρα στους εργοδότες να προσφέρουν εργασία, στους εργαζομένους να δηλώσουν το εισόδημα και σε όλους να αυξήσουν τις επενδύσεις και την αποταμίευση.

pera-apo-ti-litotita-3Το αποτέλεσμα της ανάλυσης είναι εντυπωσιακό. Συνήθως οι οικονομολόγοι λένε ότι οι έμμεσοι φόροι, όπως ο ΦΠΑ, αυξάνουν την ανισότητα, ενώ ο φόρος εισοδήματος τη μειώνει. Αλλά η απλή αυτή αρχή παύει να ισχύει όταν υπάρχουν εκτεταμένη φοροδιαφυγή και διοικητικές δυσλειτουργίες. Όταν, επιπλέον, είναι επιτακτική ανάγκη να αυξηθούν οι θέσεις εργασίας σε οργανωμένες και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, τότε η αναμόρφωση που εξετάζουν οι συγγραφείς πρέπει να συζητηθεί σοβαρά.

Ένα άλλο σενάριο προβλέπει επίδομα 2.400 ευρώ τον χρόνο για όλους τους ενηλίκους και 1.200 για όλα τα παιδιά, ενιαίο φορολογικό συντελεστή 34% σε όλα τα εισοδήματα, και ΦΠΑ όπως ισχύει. Δείχνουν ότι η ανισότητα θα μειωνόταν σημαντικά, ενώ το κίνητρο για (δηλωμένη) εργασία στη μεσαία τάξη θα ήταν πολύ πιο ισχυρό. Και αυτή η πρόταση είναι απλή στη διαχείριση, έχει μεγάλα πλεονεκτήματα συγκριτικά με ό,τι ισχύει, και πρέπει να συζητηθεί.

Ίσως φαίνεται ουτοπικό να ασχοληθούν σοβαρά οι πολιτικοί μας με τόσο μεγάλες αλλαγές στους φόρους και στα επιδόματα. Ας σκεφτούμε, όμως, πόσα άλλαξαν από το 2009 στις συντάξεις, στον φόρο περιουσίας, στις εισφορές. Έγιναν βιαστικά, με τις λίγες προσλαμβάνουσες που είχαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΝΤ για την Ελλάδα, χωρίς κανένα σχεδιασμό από Έλληνες εμπειρογνώμονες.

Ακόμα τώρα η κυβέρνηση συνεχίζει να προσθέτει φόρους στην τύχη με μόνο στόχο το δημοσιονομικό πλεόνασμα. Από τεχνικής και διοικητικής απόψεως είναι εφικτό να φτιάξουμε ένα σύστημα πιο απλό, πιο δίκαιο και πιο ευνοϊκό για την ανάπτυξη. Οι συγγραφείς μάς έδειξαν πώς. Οι πολιτικοί πρέπει να το καταλάβουν και να το αναλάβουν.

Τίτλος: Πέρα από τη λιτότητα: Για μια νέα δυναμική στην ελληνική οικονομία
Τίτλος πρωτότυπου: Beyond Austerity: Reforming the Greek Economy (The MIT Press, Σεπτέμβριος 2017)
Επιστημονική επιμέλεια: Δημήτρης Βαγιανός, Νίκος Βέττας, Κώστας Μεγήρ, Χριστόφορος Πισσαρίδης
Εκδότης: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

logo-3d-small