Εμφύλιος και λογοτεχνία.

EMGYLIOS-KAI-LOGOTEXNIAΑν και ο εμφύλιος πόλεμος τελείωσε στον Γράμμο το 1949, οι λογοτέχνες, με όπλο την πένα τους συνέχισαν να αποτυπώνουν συναισθήματα και να υμνούν ιδανικά, ανάλογα με την πλευρά που ήταν στρατευμένοι. Νικητές και νικημένοι διασταύρωναν τα λογοτεχνικά τους πυρά, σε μία προσπάθεια να διαμορφώσουν την συλλογική μνήμη.

Βέβαια υπήρχαν και οι άλλοι, που αφήνοντας πίσω τους τα πάθη και τις πληγές προσπάθησαν όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά να δουν τα αίτια και τις ευθύνες.

Θα λέγαμε ότι η λογοτεχνία κατάφερε μία σημαντική κοινωνική και ιστορική λειτουργία. Να μην αφήσει την λήθη να παρείσφρηση στην ιστορία, γιατί ξεπέρασε τα εμπόδια της λογοκρισίας και της πόλωσης, επιτρέποντας στην θύμηση και στην ανάλυση να γίνονται οι σύντροφοι των αναγνωστών.

Με τον γενικό τίτλο «Εμφύλιος και λογοτεχνία» ο Δημήτρης Ραυτόπουλος συγκεντρώνει 23 κριτικά κείμενά του, γραμμένα την τελευταία εικοσαετία, για έργα ή θεματικά σύνολα που αναφέρονται στον εμφύλιο πόλεμο είτε εντάσσονται στον ιστορικό, μνημονικό και ανθρωπολογικό του ορίζοντα. Κάθε πόλεμος, γράφει, είναι εμφύλιος αν υπάρχει μία ανθρωπότητα. Αλλά ο εμφύλιος είναι ο κατεξοχήν ανθρώπινος πόλεμος, καθότι απελευθερωτικός του ενστίκτου, της πρωτοβουλίας και της κατωτερότητας, η μεγάλη διαφορά του με τους άλλους πολέμους είναι αυτή η «δημοκρατικότητά του».

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται 23 δοκίμια για τη λογοτεχνία του εμφυλίου πολέμου, όπου εξετάζονται ιδιαίτερα τα έργα 17 πεζογράφων και ποιητών: Γιάννη Μανούσακα, Δημήτρη Χατζή, Στρατή Τσίρκα, Αντρέα Φραγκιά, Άρη Αλεξάνδρου, Θανάση Βαλτινού, Αλέξανδρου Κοτζιά, Μ. Καραγάτση, Μάριου Χάκκα, Ρέας Γαλανάκη, Τάσου Γουδέλη, Μισέλ Φάις, Δημήτρη Πετσετίδη, Τάσου Λειβαδίτη, Τίτου Πατρίκιου, Μανώλη Φουρτούνη, Χρίστου Ρουμελιωτάκη.

Η λογοτεχνία αποσπά από εκείνο τον «Κάτω κόσμο» του ανθρώπου τις εικόνες και τις καταστάσεις που οργανώνει σε μορφές. Σε αυτή την περιπέτεια δοκιμάζεται η μυθοπλασία και ο συμβολισμός, αλλά προχωρεί η αναζήτηση νέων τρόπων της αναφορικότητας και της μεταφοράς.

Γιατί ο εμφύλιος, ως ολοκληρωτικός πόλεμος, δεν έχει καταστατικό. Μεταξύ άλλων, καταργεί τον χωρισμό των λειτουργιών του πράττειν, του ποείν και του λέγειν και απαιτεί ενιαία σκέψη και συνείδηση. Το αντίθετό του είναι η λογοτεχνία. Λένε ότι το αίμα νερό δεν γίνεται. Πώς να γίνει μελάνι;


EMGYLIOS-KAI-LOGOTEXNIA1Ο Δημήτρης Ραυτόπουλος γεννήθηκε στον Πειραιά το 1924. Είναι κριτικός της λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος.
Παρακολούθησε μαθήματα στην École Pratique des Hautes Études του Παρισιού. Από τα εφηβικά του χρόνια αναμείχθηκε στις κινήσεις της πολιτικής νεολαίας της Αριστεράς. Υπήρξε συντάκτης της εφημερίδας Ελεύθερη Ελλάδα (1946-1947) και παράλληλα αρθρογραφούσε στο περιοδικό ΕΠΟΝ Νέα Γενιά (1944-1945). Μετά τη χαλάρωση των μετεμφυλιακών μέτρων εργάστηκε στις εφημερίδες Η Αυγή (1952-1967), Ελεύθερος, Ώρα (1955-1956). Μαζί με τον Κ. Κουλουφάκο, τον Τ. Πατρίκιο, τον Κ. Πορφύρη κ.α. σχημάτισαν την συντακτική ομάδα του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης.
Κατά την περίοδο της Δικτατορίας (1967-1974), ο Ρ. διέφυγε στη Γαλλία. Εκεί εργάστηκε ως συντάκτης στο Λεξικό Robert και συμμετείχε στο αφιέρωμα του περιοδικού Temps Modernes (1969) στην Ελλάδα, συνθέτοντας μία ανθολογία κειμένων από διωχθέντες συγγραφείς. Ιδιαίτερα διαπλαστική για τις πολιτικές θέσεις του και για τη μετέπειτα ιδεολογική εξέλιξή του ήταν η φιλική σχέση του με τον Άρη Αλεξάνδρου, αποτέλεσμα της οποίας ήταν οι οξύτατες αντιδογματικές θέσεις του.
Μετά τη μεταπολίτευση ανέλαβε τη διεύθυνση του περιοδικού Ηριδανός, το οποίο με τα αφιερώματά του πραγματοποίησε ανοίγματα προς νέες τάσεις της λογοτεχνίας. Παράλληλα, έγραφε επιφυλλίδες στην Αυγή (1977-1980) και αργότερα εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα Απογευματινή (1976-1981). Αποτέλεσε ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.
Εξέδωσε τα κριτικά έργα: "Οι ιδέες και τα έργα" (1965), "Τέχνη και Εξουσία" (1985), "Κρίσιμη λογοτεχνία" (1986), "Σημεία στίξεως" (1987), "Άρης Αλεξάνδρου. Ο Εξόριστος" (1996).
Ο Ραυτόπουλος αποτελεί από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μαρξιστικής κριτικής στη μεταπολεμική περίοδο. Με τα κείμενά του στην Επιθεώρηση Τέχνης, αναδείχθηκε σε έναν από τους δυναμικότερους και σημαντικότερους νέους βιβλιοκριτικούς και μελετητές της μεταπολεμικής περιόδου. Παρά τις ακραίες, λόγω των πολιτικών συγκυριών, απόψεις του, απέφυγε συστηματικά τον δογματισμό. Υπήρξε διεισδυτικός, οξυδερκής, αιχμηρός στις τοποθετήσεις του και συχνά τολμούσε ρωμαλέα διατύπωση. Σταδιακά η ματιά του πλουτίστηκε από ένα ποιητικό φρόνημα.
Τιμήθηκε το 1997 με το Κρατικό Βραβείο δοκιμίου-κριτικής για το έργο του "Άρης Αλεξάνδρου. Ο εξόριστος".

 


Συγγραφέας: Δημήτρης Ραυτόπουλος
Εκδότης: Εκδόσεις Πατάκη

logo-3d-small