Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος.

383 LEVI UN UOMOΣτις 22 Φεβρουαρίου 1944, 650 άνθρωποι στάλθηκαν στο Άουσβιτς στοιβαγμένοι σε δώδεκα τρένα για εμπορεύματα. Μόνο ο Πρίμο Λέβι και δύο άλλοι επέζησαν, έπειτα από παραμονή ενός έτους, πριν την απελευθέρωσή τους από τον ρωσικό στρατό τον Ιανουάριο του 1945.

Στο στρατόπεδο ο Λέβι παρατηρεί τα πάντα, θα θυμηθεί τα πάντα, θα αφηγηθεί τα πάντα: το στρίμωγμα στους κοιτώνες, τους συντρόφους που ανακάλυπταν το πρωί νεκρούς από την πείνα και το κρύο, τους εξευτελισμούς και την καθημερινή εργασία, κάτω απ' τα χτυπήματα των "Κάπος", τις περιοδικές "επιλογές" όπου ξεχώριζαν τους αρρώστους από τους υγιείς για να τους στείλουν στο θάνατο, τους απαγχονισμούς για παραδειγματισμό, τα τρένα γεμάτα Εβραίους και τσιγγάνους, που οδηγούνταν με την άφιξή τους στα κρεματόρια...

Κι όμως, στην αφήγηση αυτή κυριαρχεί η πλέον εντυπωσιακή αξιοπρέπεια, καμία εκδήλωση μίσους, καμία υπερβολή, καμία εκμετάλλευση των προσωπικών ταλαιπωριών, αλλά ένας ηθικός προβληματισμός πάνω στον πόνο, εξυψωμένος από ένα όραμα ζωής.

Το "Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος", γραμμένο το 1947, θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας με θέμα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και μία από τις πλέον συγκλονιστικές μαρτυρίες των καιρών μας. Στην Ιταλία από τη δεκαετία του '60 διδάσκεται στα σχολεία.

Η έκδοση περιλαμβάνει παράρτημα με συνέντευξη του Πρίμο Λέβι στον Philip Roth ("La Stampa", 26, 27 Νοεμβρίου 1986), ένα κείμενο του Πρίμο Λέβι, "Η μαύρη τρύπα του Άουσβιτς: πολεμική στους Γερμανούς ιστορικούς", δημοσιευμένο στην εφημερίδα "La Stampa", 22 Ιαν. 1987, ένα κείμενο του Claudio Magris, "Έπος και μυθιστόρημα στον Πρίμο Λέβι", δημοσιευμένο στην εφημερίδα "Il Corriere della Sera", 13 Ιουνίου 1982, και αναλυτική εργοβιογραφία.

Αποσπάσματα από το βιβλίο.
«Ο καθένας αποχαιρέτησε τη ζωή με το δικό του τρόπο. Μερικοί προσευχήθηκαν, άλλοι μέθυσαν και άλλοι βυθίστηκαν για τελευταία φορά σ' ένα ακατανόμαστο πάθος. Αλλά οι μητέρες ξενύχτησαν για να ετοιμάσουν φαγητό για το ταξίδι, για να πλύνουν τα παιδιά και να φροντίσουν τις αποσκευές και την άλλη μέρα το πρωί άπλωσαν στα συρματοπλέγματα τα ρούχα των παιδιών να στεγνώσουν, δεν ξέχασαν τις φασκιές, τα παιγνίδια, τα μαξιλάρια και τα χιλιάδες μικροπράγματα που χρειάζονται πάντα τα παιδιά. Κι εσείς δεν θα κάνατε το ίδιο; Ακόμα κι αν ξέρατε ότι αύριο θα σας σκοτώσουν μαζί με το παιδί σας, σήμερα δεν θα του δίνατε να φάει;» (σ. 16-17)

«Στη ζωή όλοι ανακαλύπτουν – αργά ή γρήγορα – ότι η απόλυτη ευτυχία είναι ανέφικτη, αλλά λίγοι θα εμβαθύνουν στο αντίθετο συλλογισμό: ότι ανέφικτη είναι και η απόλυτη δυστυχία. Οι περιστάσεις της ζωής που αποκλείουν την πραγματοποίηση και των δυο αυτών οριακών καταστάσεων, απορρέουν από την ανθρώπινη φύση, φύση εχθρική προς την έννοια του απείρου. Τις αποκλείει η σταθερή άγνοια του μέλλοντος που άλλοτε ονομάζεται ελπίδα και άλλοτε αβεβαιότητα για το αύριο. Τις αποκλείει η βεβαιότητα του θανάτου που βάζει τέλος σε κάθε χαρά αλλά και σε κάθε θλίψη. Τις αποκλείουν οι αναπόφευκτες υλικές φροντίδες που όπως δηλητηριάζουν τη διαρκή ευτυχία, με τον ίδιο τρόπο μας αποσπούν αδιάκοπα από τη σκέψη της δυστυχίας που μας απειλεί, καθιστώντας την αποσπασματική και γι’ αυτό υποφερτή. Οι στερήσεις, το κρύο, η δίψα, τα χτυπήματα ήταν ακριβώς αυτά που δεν μας άφησαν να βουλιάξουμε στο κενό της απέραντης απελπισίας, στη διάρκεια του ταξιδιού και μετά. Όχι ακριβώς η επιθυμία μας να ζήσουμε ούτε η συνειδητή εγκαρτέρηση: γιατί οι άνθρωποι που είναι ικανοί γι’ αυτό είναι λίγοι και εξαιρετικοί, κι εμείς δεν ήμασταν παρά κοινοί άνθρωποι» (σελ. 18-19)

«Στο Ka-Be, παρένθεση σχετικής ηρεμίας, αντιληφθήκαμε ότι η ανθρώπινη υπόσταση είναι εύθραυστη, ότι αυτή κινδυνεύει περισσότερο από την ζωή. Και οι αρχαίοι σοφοί αντί να μας νουθετήσουν "να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις" θα ήταν καλύτερο να μας υπενθύμιζαν ότι αυτός είναι ο πιο σοβαρός κίνδυνος. Εάν μέσα απ' τα στρατόπεδα θα μπορούσε να δραπετεύσει ένα μήνυμα και να φτάσει στους ελεύθερους ανθρώπους θα ήταν αυτό: Προσπαθήστε να μην υποστείτε στο σπίτι σας αυτό που έχει επιβληθεί σε εμάς εδώ.» (σελ. 65)


«Να εκμηδενίσεις τον άνθρωπο είναι δύσκολο, όσο και να τον δημιουργήσεις: δεν ήταν απλό, πήρε χρόνο, αλλά τα καταφέρατε, Γερμανοί. Είμαστε υπάκουοι κάτω από το βλέμμα σας, δεν έχετε να φοβηθείτε τίποτα από μας: καμιά πράξη αντίστασης, καμιά λέξη πρόκλησης, κανένα κριτικό βλέμμα.» (σελ. 181)

«Ο φασισμός ήταν ακόμα παρών, αλλά κρυμμένος μέσα στο κουκούλι του. Προετοίμαζε την αλλαγή του για να εμφανιστεί ξανά με καινούργιο πρόσωπο, μη αναγνωρίσιμο, πιο αξιοσέβαστο, προσαρμοσμένος στις καινούργιες συνθήκες ενός κόσμου ο οποίος έβγαινε από την καταστροφή που ο ίδιος ο φασισμός είχε προκαλέσει.» (σελ. 213)

Έγραψαν:
"Με το ηθικό σθένος και την διανοητική ισορροπία ενός Τιτάνα του 20ού αιώνα, αυτός ο μικρόσωμος, επιμελής, αθόρυβος χημικός ανέλαβε σταθερά να υπενθυμίζει τη γερμανική κόλαση στη γη, να τη σκεφτεί συστηματικά και να προβληματιστεί και μετά να την αποδώσει σε μια κατανοητή, διαυγή και σεμνή πρόζα"
Philip Roth

"Μέσα από τη λάσπη, τα χτυπήματα αντιμετωπίζονται χωρίς οργή, μέσα από αυτή τη μοναδική ταπείνωση ο Λέβι δημιούργησε ένα ασύγκριτο έργο τέχνης"
Paul Bailey

"Ένας από τους καλύτερους Ιταλούς συγγραφείς... Ένας από τους λίγους που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα και μιλάει για τις εμπειρίες του με ήπια φωνή "
The Guardian

LEVIΟ Πρίμο Λέβι γεννήθηκε το 1919 στο Τορίνο από Εβραίους γονείς. Τελειώνοντας το λύκειο, γράφεται στο Χημικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Τορίνο, απ' όπου αποφοιτά τον Ιούλιο του 1941 με άριστα και έπαινο. Την ίδια χρονιά βρίσκει δουλειά σε ένα ορυχείο αμιάντου, όπου εργάζεται ημιπαράνομα. Το 1942 βρίσκει καλύτερη δουλειά στο Μιλάνο σε μια ελβετική φαρμακοβιομηχανία. Το Δεκέμβριο του 1943 συλλαμβάνεται ως μέλος μιας ομάδας παρτιζάνων και δύο μήνες αργότερα μεταφέρεται μαζί με άλλους κρατουμένους στο Άουσβιτς.

Παραμένει ζωντανός μέχρι την είσοδο του ρωσικού στρατού στο στρατόπεδο (Ιανουάριος 1945) χάρη σε μια σειρά από συγκυρίες (όπως καταγράφει ο ίδιος μερικές από τις αιτίες της επιβίωσής του ήταν οι ακόλουθες: ήταν μικρόσωμος και αδύνατος από φυσικού του, άρα άντεξε την ασιτία, γνώριζε σχετικά γερμανικά, είχε σπουδές χημείας κι έτσι βρέθηκε στο κομάντο χημείας, στάθηκε τυχερός όσες φορές πέρασε από «επιλογή» για τους θαλάμους αερίων, κατάφερε να μην αρρωστήσει καθ' όλη τη διάρκεια του εγκλεισμού του.

Στις αρχές του 1945 όμως, λίγο πριν από την απελευθέρωση του στρατοπέδου από τα ρωσικά στρατεύματα, προσβάλλεται από οστρακιά, στην οποία, παραδόξως, οφείλει τη ζωή του, αφού λόγω της αρρώστιας γλύτωσε από τη μεγαλύτερη «πορεία θανάτου» της λήξης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Λέβι μένει για λίγους μήνες σε ρωσικό στρατόπεδο για πρώην κρατουμένους στρατοπέδων συγκέντρωσης και στη συνέχεια θ' αρχίσει το μακρύ ταξίδι της επιστροφής στο Τορίνο.

Το 1946 πιάνει δουλειά σ' ένα εργοστάσιο χρωμάτων. Η βασανιστική ανάμνηση των στρατοπέδων τον ωθεί να γράψει πυρετωδώς το αυτοβιογραφικό Se questo e un uomo (Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος), που θα εκδοθεί τον επόμενο χρόνο. Το 1963 κυκλοφορεί το ημερολόγιό του La tregua (Η ανακωχή). Έγραψε επίσης διηγήματα, μυθιστορήματα, δοκίμια, ποιήματα, μεταξύ των οποίων: Storie naturali, διηγήματα (1975), Vizio di forma, διηγήματα (1971), L'osteria di Brema, ποιήματα (1975), Il sistema periodico, διηγήματα (1966). Το 1981 ετοιμάζει για τις εκδόσεις Einaudi μια προσωπική ανθολογία συγγραφέων που τον επηρέασαν, η οποία εκδίδεται με τον τίτλο La ricerca delle radici. Το 1984 κυκλοφορούν το μυθιστόρημα Se non ora quando?, το οποίο μεταφράζεται στα γαλλικά, και η ποιητική συλλογή του Ad ora incerta. Το 1985 πενήντα κείμενά του που δημοσιεύτηκαν αρχικά στην εφημερίδα La Stampa συγκεντρώνονται σ' έναν τόμο, με τίτλο L'altrui mestiere.

Το 1987 ο Πρίμο Λέβι αυτοκτονεί στο σπίτι του στο Τορίνο.

Τίτλος: Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος
Συγγραφέας: Πρίμο Λέβι
Μετάφραση: Χαράς Σαρλικιώτη
Εκδότης: Εκδόσεις Άγρα

logo-3d-small